|
1962 yılında General Electric firması tarafından piyasaya çıkarıldığında fiyatı 130 dolar olan LED'lerin fiyatı 5 kuruşa düşünce ve de güçleri artınca artık her yerde kullanılmaya başladı. Ben LED'ler ile 1972 yılında IBM'de çalışırken tanıştım.
Bir test aleti üzerinde gelen ve tanesi yaklaşık 10 dolar bu LED'lerin bugünkü LED'lere kıyasla hem ışık güçleri daha düşük hem de aydınlatma açıları dar idi.
Yukarıdaki resimdeki yeşil LED bu günün sıradan 5 kuruşluk düşük güçlü bir LED'i, ve kırmızı olan da 1972 Hewlett-Packard yapımı bir LED. Aradaki ışık gücü farkı açıkça görünüyor.
Günümüzde bu kadar sıkça ve nerede ise her yerde kullanılan LED'lerin ne yazık ki hepsi aynı değil. Eskiden yalnızca büyük şirketlerin bu amaçla kurduğu özel üretim tesislerinde üretilebilen LED'ler bugün artık evlerin bir odasına sığabilen küçük boydaki makinelerle üretilebiliyor. İki üretimin arasındaki fark ise fiyat, kalite ve dayanıklılık olarak tanımlanabilir. Her ne kadar aynı paketten çıkıyor olsalar da bu "merdiven altı" üretimi de diyebileceğimiz bu LED'lerdeki en büyük sorun ışık gücü farklılıkları. Çoğunda bu fark gözle algılanamayacak kadar az olsa da arada bazen çok daha sönük olanları çıkıveriyor. Ve böyle bir LED'i kullandığınızı devreyi tamamlayıp kutusuna koyduktan sonra LED'ler yandığında birinin size kör kör baktığında farkına varmanız ise işin en moral bozucu tarafı.
O zaman kullanacağımız bütün LED'leri yerlerine takmadan önce sınayacağımız bir devreye gereksinimiz var demektir.
Devremiz basit, bir güç kaynağı, dirençler, 2x20 DIL soket, bir LED ve bir anahtar. Devreyi delikli pertinaks üzerine monte ettim.
Pil yanında birde dış güç kaynağı bağlantı noktası ekledim. Eğer 6, 7 LED'i aynı anda test edecekseniz çekilen akım yüzünden pilinizin verdiği gerilim düşmeye başlar ve piliniz çabucak biter. Onun için dizi olarak LED test edecekseniz devrenizi harici bir güç kaynağına bağlamanız daha doğru olacaktır.
Gelelim parça listesine;
J2 - Harici besleme bağlamak için soket
D2 - 1N4002
U1 - 7809 Gerilim düzenleyici
R1,R20 - Alttaki açıklamayı okuyun
R21 - 470 Ohm
1 adet kırmızı LED
1 adet 2x20 DIL soket (detaylı olarak alttaki resimlerde görebilirsiniz)
1 adet bas/bırak anahtar
1 adet 9 Volt pil için bağlantı kablosu
R1-R20 dirençlerinin seçimi ise size bağlı. Bu dirençleri seçerken test edeceğiniz LED'lerin IF yani ileri akım değerlerini göz önüne almanız gerekir. Piyasada bol bulunan normal ışık değerli LED'lerde bu akım 20-35 mA arasındadır. Parlak ışıklı LED'lerde ise bu değer 50-75 mA civarında. Piyasaya yeni giren LUXEON süper parlak LED'ler ise doğrudan 12 Volt gerilime bağlandığından devremizde bu tipler için bir bağlantı noktasına gerek görmedim.
Benim seçtiğim akım değerleri 2 mA, 5 mA, 10 mA, 20 mA, 30 mA ve 50 mA. En çok 20 mA'de test edeceğim için 20lik soketin 10 pozisyonunu buna göre ayarladım, diğer her akım gurubu için ise ikişer pozisyon.
Buna göre çıkan tablo ise şu;
R1,R2 = 3.3 KΩ
R3,R4 = 1.5 KΩ
R5,R6 = 680 Ω
R7-R16 = 390 Ω
R17,R18 = 220 Ω
R19,R20 = 150 Ω
Bütün bu parçaları plaketimizin üzerine yerleştirip lehimledim.
Ve değişik akım değerlerine birer LED yerleştirip anahtara bastım.
Aynı tip bir LED'in değişik akım sağlayan kaynaklara bağlandığında ürettikleri ışık ta akım ile orantılı olarak artıyor. Ama tabi bu artış sınırsız olamaz IF değerinin çok üzerine çıktığınızda LED'inizin ömrü daha hızlı olarak kısalır ve söner.
Geldik "şapka" meselesine. Yazının başlığında bu kelimeyi görünce biraz şaşırdığınızı "o da ne ki acaba" diye meraklandığınızı tahmin ediyorum. Ama buraya kadarki yazıda hala şapkadan konu açılmayınca da bana kızmaya başladığınızı da tahmin ediyorum.
Aslında bu LED test devresini yapmaya başlamamdaki asıl neden kırmızı ötesi LED'leri test etme gereksinimi idi. Üstteki devreyi yaptıktan sonra alttaki devreyi de hemen yanına ekledim.
Foto diyot olarak ta çöpe atmaya kıyamadığım eski vuruşlu yazıcı kartlarının üzerinde bulunan pozisyon algılayıcısının foto diyot kısmını sökerek kullandım. Ama siz bunun için herhangi kızılötesi diyot veya transistor kullanabilirsiniz.
Devreyi LED test plaketimizin üzerine kurdum.
Kablonun ucuna da foto diyodu taktım ve ilk testimi yaptım. Devrede kızıl ötesi diyot olmamasına rağmen yeşil LED pırıl pırıl yandı anahtara basar basmaz. Neler oluyor, nedir bu iş diye bir saat çabaladıktan sonra problemi buldum. Çalıştığım masanın üzerinde 20 Watt'lık bir halojen lamba var ve resim çekerken hafifçe sarı ton yaratsın diye açık duruyor. Bu olay ile halojen lambaların az da olsa kızıl ötesi ışık ürettiğini öğrenmiş oldum.
Bu durumda kızıl ötesi ışıktan etkilenmemek için ya her seferinde halojen lambaları kapatacaktım ya da foto diyotun üzerine bir ŞAPKA, (ve şapkamız ortaya bu noktada çıkıyor) geçirecektim. Elektrik gereçlerimin olduğu kutuda bir kablo şapkası buldum bu amaçla kullanabileceğim.
Tutkal tabancamı ısıttım.
Diyotu şapkanın içine yerleştirdim.
Ve tutkalla deliği doldurdum.
Ve teste başladım. İlk önce kızıl ötesi diyota şapka takmadan.
Sonra da diyotun üzerine şapkayı yerleştirdim ve anahtara basmam ile yeşil LED'imiz yanıverdi.
Şapkamızı başka kullanabileceğimiz bir alan ise uzaktan kontrol aletleri. şapkamızı bu aletlerin önüne tutup aletin üzerinde ses (sadece ses ve program düğmeleri devamlı sinyal üretir, diğerleri ise sadece anlık darbeler üretirler) düğmesi ve devremizdeki anahtara bastığımızda yeşil LED'imiz yanıp sönmeye başlayacaktır.
|
Devreler 
