SMD parçalar kullanımı gittikçe yayılıyor. Eskiden nerede ise her elektronik parçanın bir de SMD tipi var diyebilirken artık yeni nesil entegreler yalnızca SMD olarak üretiliyor. Önceden seçim kolaylığımız olduğu için ilgilenmediğimiz SMD lehimleme yöntemini artık ezberlemiş olmak zorundayız.
SMD parçaları kullanmanın yararı olduğu kadar götürüsüde var. Yararı olarak delik delme, uç bükme ve lehimledikten sonra fazla telini kesmek gibi işlerin artık olmaması. Ama asıl yapım amacı robotlar tarafından monte edilme kolaylığı olan SMDlerin götürüsü ise küçük olan boyutlarından dolayı yerlerine yerleştirirken ve lehimlerken çekilen zorluklar. Hele yaşınız ileri ya da görme bozukuğunuz varsa ellerinin titriyor olmasada parçayı yerine oturtup lehimlemeniz çok zor bir işlem. Ama birde elleriniz titriyorsa işin ne kadar açmaza sapacağını siz düşünün.
Elektronikle amatörce uğraşan çoğu kişi yerleştirme ve lehimleme zorluklarını düşününce devreyi yapmaktan vazgeçiyor. Profesyonellerde ise bu işlemler için, artık havya tanımı yetersiz olduğu için kullanılmıyor, özel lehim istasyonları var. Sıcak hava, endüktif ısıtma olmak üzere çok değişik yöntemler kullanan bu aletler hem parçayı yerine yerleştirip hem de lehim ve lehim sonrası temizliğini yapabiliyorlar. Ama bu istasyonların fiyatları bir amatör için hem el yakıcı hem de caydırıcı.
Bu zorlukların üzerine birde sokak efsanesi olarak anlatılan korkutucu ve ürkütücü hikayeleri eklersek artık kimse SMD ile bir devre yapmaya yanaşmıyor.
Yakın zamana kadar bu korkanlar gurubuna bende dahildim. Çünkü yaş 60 a geldi ve artık gözlerde eskisi kadar iyi görmüyor, ama tek şanslı olduğum taraf ellerimin titrememesi. Ama TA2KK web sitesi için “yayınlanacak her şey önce denenecek” sözü verince köşeye sıkışıp denemeye mecbur kaldım. Altta tarif edeceğim yöntemi bir Cumartesi dernek lokalinde herkesin gözü önünde 1GHz'lik bir frekansmetreyi monte ederken kullandım..................... ve yaptığım şey ÇALIŞTI.
Demekki aslında kulaktan duyma söylentilere kapılıp korkmak yerine deneyip gerçek ile yüzleşmek en doğru yöntem imiş dedim kendi kendime ve bunu sizlerle paylaşmak istedim. Ben bile bu kadarını yapabildikten sonra hepiniz çok daha rahatça üstesinden gelebilirsiniz.Geldik lehimleme işleminin adımlarına. Diğer yazıların tersine bu yazıda önce resim sonrada açıklamayı bulacaksınız.
DİKKAT: BÜTÜN BU İŞLEM SIRASINDA 20 WATTLIK HAVYA KULLANIN VE AŞIRI SICAKLIKTAN KAÇINMAK İÇİN HAVYA UCUNU GEREĞİNDEN FAZLA PARÇALARA TEMAS ETTİRMEYİN.
1. Bakırlı yüzü temizleyin
İşe başlamadan önce kullandığınız baskılı devredeki lehim noktalarının temiz ve oksitlenmemiş olduğuna emin olun. Eğer baskılı devre lehim noktaları kalay, altın veya gümüş kaplı imal edilmişse bu adımı atlayabilirsiniz.Yoksa önce VIM, CIF veya bakır parlatıcı karışımlar kullanarak yüzeyi iyice temizleyip oksitlerden arındırdıktan sonra aseton kullanarak yüzeyi temizleyicilerden kalan yabancı maddelerden arındırın.
Bunu yaparkende marketlerde 10 tanesi 2-3 liraya satılan eldivenlerden kullanın. Eldiven bakır yüzeyi çıplak parmak ile tutmanıza engel olup vücut nemi ve ter ile yayılan asitlerin dokunduğunuz noktaları okside etmesini engelleyecektir.
2. Lehimleyeceğiniz parçayı yerine koyun
İlk önce entegreleri lehimleyeceğiz. Bacak sayılarının çokluğu nedeni ile en zor olan bu işi diğer parçalar yerleştirildikten sonra yapmanız hem çok zor olur hemde diğer parçalara zarar verebilirsiniz.
Bacak sayısı ne olursa olsun en dış ters uçlardaki iki bacak noktasını çok az lehim kullanarak lehimleyin (alıştırın).
Ardından entegreyi 1. bacağının lehimleneceği noktaya dikkat ederek bütün bacakları ait olduğu baskılı devre uzantısının üzerinde ortalanacak şekilde hizalayın.
Bu noktada ben bir tarafı silgili kurşun kalemin silgili tarafını ile parçayı hafifçe plakete bastırarak sabit durmasını sağlıyorum. Parmak ile bastırdığınızda en ufak el titremesi ile parca yerinden oynayabilir. Ya da benim gibi parmakları büyük biri iseniz parça parmağınızın iriliği altında kaybolur ve hiç bir şey göremezsiniz.
Tam ortalanınca lehimin nasıl olacağını önemsemeyerek dış iki ayağı üzerine havya ucunu değdirerek plakete lehimleyin.
3. Lehim pastası sürün
Bu noktada isterseniz ince bir fırça ile aşırıya kaçmadan ve bacak aralarına fazla taşırmadan pasta sürebilirsiniz. Pasta lehimin yüzey aralarını daha kolay doldurmasında yardımcı olacaktır.
DİKKAT: Aşırı pasta kullanımından, kalan artık pastanın içindeki asitler iletkenlik oluşturup devre üzerinde olumsuz veya beklenmeyen neticeler yaratacağı için kaçınılması gerekir. Ve ne olursa olsun devrenin montajı tamamlandıktan sonra orta sertlikteki bir fırça ve aseton kullanarak artık pastalar temizlenmelidir.
4. Kalan bacakların lehimlenmesi
Sıra geldi kalan bacakların lehimlenmesine. Lehim kalitesini önemsemeden, aralarda lehim köprüleri oluşmuş olmasına bile aldırmadan, geri kalan bacakları baskılı devreye parçaya aşırı ısı uygulamadan lehimleyin. Yapılan lehimleme resimde gördügünüz acınacak durumda olsa bile önemli değil.
5. Lehim hasırı ile fazla ve taşan lehimi temizlemek
Sıra geldi o fazla ve akmış lehim noktalarını temizlemeye. Bunun için lehim hasırı kullanıyoruz. Piyasada 2 ile 3 YTL arasında satılan hasırın çok türü var. Bizim için içinde kaliteli reçine bulunması önemli. Bazı marka ve tiplerde ise sadece bakır örğü olduğu için fazla lehimi emme yetenekleri çok zayıf. Benim kullandığım "ENGINEER" marka lı hasır. Bu markanın bütün ürünlerini son 30 senedir kullandığım için kalitesine güvenirim o yüzden bulabildiklerimin içinde bu markayı tercih ettim burada da.
Hasırın işlevi ısıtıldığında içindeki recinenin yardımı ile bulabildiği lehimi tellerine yaymak. Hasırı önce bir tarafta entegrenin bütün ayaklarını kapatacak şekilde tutup havya ile ısıtarak yavaşça ayaklara bastırıyoruz. Isıtılan hasır ayaklar üzerindeki fazla lehim ve aradaki taşan lehimleri reçine vasıtası ile kendi tellerinin üzerine yapıştırıyor ve böylece entegremizin ayaklarındaki fazla lehimler bir anlamı ile "emiliyor". Neticeyi yukarıdaki resimde görüyorsunuz. Her ne kadar makine ile yapılmış lehimler gibi olmasada yine de temiz ve düzgün.
Alltaki resimlerde değişik lehim hasırları görüyorsunuz.
6. Diğer noktaları hazırlamakBütün entegreleri önceki adımdaki uygulama ile lehimledikten sonra sıra geldi direnç, kondansatör, transistör gibi diğer parçalara.
Entegrede yaptığımız gibi burada da önce baskılı devrede parçanın yerleşeçeği noktaların birini hafifçe lehimliyoruz (alıştırıyoruz). Resimde gördüğünüz gibi aynı anda birden fazla noktada tek tarafları lehimledim çünkü burada her parçanın birer noktalarının teker teker ya da aynı anda lehimlenmesinde bir özellik yok, bana bütün parçalar için birer tarafın lehimlenmesini bir kerede yapmak daha pratik geldi. Burada da fazla lehim ve aşırı ısı kullanmamaya dikkat edeceğiz.
7. Parçaların ilk lehimiŞimdi her parçayı bir cımbızla fazla sıkmadan tutarak lehimlenecek taraflardan birini bu lehime alıştırdığımız yerin üzerine koyup hafifçe bastıralım.
DİKKAT: Kullandığınız parçanın eğer yönü ya da ayak özelliği varsa ayaklarının döğru yön ve yerde olmasına dikkat edin.
Parçanın lehimlenecek noktaların tam ortasında ve düzgün durdduğuna emin olunca havyamızın ucunu parça ile bakırın birleştği noktaya hafifçe değdirerek parçayı geçici olarak bir tarafından yerine lehimleyelim.
8. Son lehimlerŞimdi bütün parçaların boşta kalan uçlarını havyayı fazla bastırmadan ve fala ısı ve lehim kullanmadan lehimliyoruz. Havyayı fazla bastırmamaktaki amaç öteki taraftaki lehim sıcaktan yumuşayacağı için baskı ile parçayı yerinden kaydırmamak.
Kalan tarafların hepsi lehimlendiken sonra kısa bir süre soğumasını bekliyoruz.
Soğumanın ardından geçici olarak lehimlediğimiz ilk noktaları bu sefer tam olarak lehimliyoruz yerlerine.
Bütün lehimler bitip plaket tamamen soğuyunca bütün lehim noktalarını baştan gözle kontrol edip soğuk, eksik veya taşma lehim olup olmadığını bakın ve bulursanız düzeltin. Taşma lehim olan yerlerde lehim emme hasırını kullanabilirsiniz.
Daha iyi görebilmek için ben bit pazarından bulduğum 5 numara bir gözlüğü büyüteç olanarak kullandım bütün bunları yaparken. Daha kaliteli bir şey arayanlar kuyumcu gözlüğü alabilirler, onlarında dioptrisi yaklaşık aynı ve bazılarında aydınlatma da var.
Gereçlerimizi listelersek bize;
25 Watt havya
İyi kalite lehim
Lehim emme hasırı
VIM veya CIF ve ovalarken kullanmak için bir bez parçası
Aseton ve pamuk
Büyüteç veya kuyumcu gözlüğü
gerekli.
Dediğim gibi korkulacak kadar zor olmayan bir işlem ve ben başarabildiğime göre demekki herkes yapabilir.
73
